Muzeum Etnograficzne im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej w Toruniu to miejsce, gdzie można zobaczyć, jak naprawdę wyglądało życie na polskiej wsi między XIX a XX wiekiem. Nie chodzi tu o suche opisy w gablotach, ale o autentyczne chaty, młyny, spichlerze i tysiące przedmiotów codziennego użytku zebranych z Kujaw, Kaszub, Borów Tucholskich czy Kociewia. Co wyróżnia to muzeum na tle innych? Skansen o powierzchni 1,7 hektara znajduje się w samym centrum miasta, tuż obok starówki – to jedyne takie miejsce w Polsce.
Muzeum powstało w 1959 roku z inicjatywy profesor Marii Znamierowskiej-Prüfferowej, etnografki, która po wojnie przyjechała do Torunia z Wilna. Przez lata gromadziła eksponaty, dokumentowała zanikające tradycje i budowała kolekcję, która dziś liczy ponad 60 tysięcy obiektów. W 1999 roku, prawie dekadę po śmierci założycielki, muzeum otrzymało jej imię.
- unikalne zbiory z Kujaw i Kaszub
- autentyczne wnętrza z XIX wieku
- interaktywne wystawy o codziennym życiu
- piękna lokalizacja blisko starówki
- rekonstrukcja gabinetu założycielki muzeum
Skansen w sercu miasta – unikatowa lokalizacja
Park Etnograficzny przy Wałach gen. Sikorskiego to coś więcej niż typowy skansen. Spacerując między drewnianymi chatami, młynem wodnym i wiatrakiem, trudno uwierzyć, że zabytkowa starówka Torunia jest dosłownie kilka minut spacerem stąd. Obiekty przeniesiono tu z różnych regionów Polski – każdy reprezentuje inny styl budownictwa i sposób życia.
Są tu chałupy z Kujaw z charakterystycznymi ozdobnymi szczytami, proste zagrody z ziemi chełmińskiej, budynki gospodarcze z Kaszub. W środku urządzone wnętrza pokazują, jak wyglądało codzienne życie: piece chlebowe, ławy przy stołach, kołowrotki, narzędzia rolnicze. Można zajrzeć do kuźni, zobaczyć jak działał młyn, sprawdzić konstrukcję spichlerza.
Budynek główny muzeum to dawna wozownia artyleryjska z 1824 roku, wybudowana dla wojsk pruskich stacjonujących w Toruniu. To typowy przykład XIX-wiecznej architektury militarnej.
Wystawa „Tajemnice codzienności” – kultura ludowa od Kujaw do Bałtyku
W głównym budynku, tym samym arsenale z XIX wieku, mieści się stała ekspozycja poświęcona kulturze ludowej północnej Polski z lat 1850-1950. Nie jest to nudna galeria eksponatów za szybą.
Wystawa pokazuje konkretne aspekty życia: jak się ubierano w różnych regionach i przy różnych okazjach, co jedzono, jak wyglądały uroczystości rodzinne i święta kościelne, jakie narzędzia używano do pracy w polu i w domu. Są tu stroje ludowe z bogatymi haftem kujawskim, ceramika, meble, sprzęty gospodarskie, przedmioty związane z obrzędowością – pisanki, palmy wielkanocne, szopki. Całość układa się w opowieść o tym, jak funkcjonowały wsie i małe miasteczka na Kujawach, Kaszubach, Kociewiu czy w Borach Tucholskich.
Warto zwrócić uwagę na detal – haftowane obrusy, rzeźbione meble, malowane skrzynie. To nie były przedmioty produkowane masowo, ale efekt pracy konkretnych ludzi, często rzemieślników znanych w okolicy.
Salonik prof. Znamierowskiej-Prüfferowej
Osobna ekspozycja poświęcona jest założycielce muzeum. To rekonstrukcja jej gabinetu, w którym można zobaczyć osobiste przedmioty, dokumenty, fotografie z badań terenowych. Dla osób zainteresowanych historią etnografii w Polsce to cenna lekcja – pokazuje, jak wyglądała praca badacza kultury ludowej w czasach, gdy wiele tradycji jeszcze żyło, ale już zaczynało zanikać.
Parki etnograficzne poza centrum – Kaszczorek i Wielka Nieszawka
Muzeum prowadzi jeszcze dwa skanseny poza Toruniem. Park Etnograficzny w Kaszczorku to osada rybacka nad Wisłą – autentyczne chaty rybaków, warsztaty, sprzęt połowowy. Powstał w latach 80. XX wieku, kiedy przeniesiono i zrekonstruowano 18 obiektów drewnianej architektury. To spokojne miejsce z dala od miejskiego zgiełku, idealne na dłuższy spacer.
Olenderski Park Etnograficzny w Wielkiej Nieszawce opowiada historię osadników z Niderlandów i Fryzji – mennonitów, którzy przybyli na tereny Polski uciekając przed prześladowaniami religijnymi. Ich zagrody wyglądają inaczej niż tradycyjne polskie chałupy – większe, bardziej masywne, przystosowane do ochrony przed powodziami. Wnętrza urządzone są bogato, pokazują zamożność tych społeczności. Park dostępny jest sezonowo, głównie dla grup zorganizowanych.
Muzeum Etnograficzne w Toruniu to jedno z zaledwie trzech samodzielnych muzeów etnograficznych w Polsce. Pozostałe dwa to muzea w Krakowie i we Wrocławiu.
Dla kogo jest to muzeum?
Przede wszystkim dla osób ciekawych, jak wyglądało życie na polskiej wsi przed erą urbanizacji i globalizacji. Dla rodzin z dziećmi w wieku szkolnym – dzieciaki często fascynują się starymi narzędziami, strojami, przedmiotami, które mogą porównać z tym, co znają z domu. Dla miłośników historii regionalnej, folkloru, rzemiosła.
Nie trzeba być specjalistą od etnografii, żeby docenić te zbiory. Wystawa prowadzi zwiedzających w sposób przystępny, bez nadmiaru fachowego żargonu. Sama architektura drewnianych chat w skansenie robi wrażenie – to budynki, które pamiętają czasy, gdy elektryczność była luksusem, a życie toczyło się w rytmie pór roku i prac polowych.
Praktyczne informacje – bilety, godziny, dojazd
Godziny otwarcia zmieniają się w zależności od sezonu. Od października do połowy kwietnia muzeum czynne jest we wtorki-piątki w godzinach 9:00-16:00 oraz w niedziele 10:00-16:00. Od połowy kwietnia do czerwca godziny są wydłużone: wtorek i czwartek 9:00-17:00, środa i piątek 9:00-16:00, sobota i niedziela 10:00-18:00. W sezonie letnim (lipiec-wrzesień) muzeum otwarte jest we wtorki, czwartki, soboty i niedziele 10:00-18:00, a w środy i piątki 9:00-16:00. Poniedziałki są zawsze wolne.
Ceny biletów: bilet normalny kosztuje 26 zł, ulgowy 18 zł. W środy wstęp na wystawy stałe jest bezpłatny. Dostępne są również bilety rodzinne. Kasa kończy sprzedaż na 30 minut przed zamknięciem muzeum. Płatność można dokonać gotówką lub przelewem, część biletów dostępna jest również online przez system Bilety24.
Jak dojechać? Muzeum znajduje się przy Wałach gen. Sikorskiego 19, w odległości kilku minut spacerem od Starego Miasta. Dojazd komunikacją miejską nie powinien sprawić problemu – w pobliżu zatrzymują się linie autobusowe MZK. Do Olenderskiego Parku Etnograficznego w Wielkiej Nieszawce można dojechać autobusami nr 151 i 152.
Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie? Spokojne obejrzenie wystaw w budynku głównym i spacer po skansenie to około 2-3 godzin. Jeśli ktoś chce dokładnie przeczytać wszystkie opisy, zajrzeć do każdej chaty i poobserwować detale – może zostać dłużej. Dla osób planujących wizytę w parkach w Kaszczorku lub Wielkiej Nieszawce warto zarezerwować osobny dzień.
Muzeum organizuje również warsztaty dla dzieci, koncerty muzyki ludowej, kiermasze sztuki ludowej. Warto sprawdzić kalendarz wydarzeń na stronie internetowej muzeum – często odbywają się tam ciekawe spotkania edukacyjne, pokazy rzemiosła czy festyny folklorystyczne.
Kontakt: tel. 56 622 80 91, e-mail: [email protected], strona: www.etnomuzeum.pl