Collegium Maximum to monumentalny neorenesansowy gmach przy placu Rapackiego w Toruniu, który przez ponad sto lat służył bankom, a dziś należy do Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Budynek kryje w sobie nie tylko imponującą architekturę w stylu holenderskiego manieryzmu, ale też mroczną historię zaginionego skarbu oraz dostępne bezpłatnie Muzeum Uniwersyteckie. To miejsce, które łączy bankową przeszłość z akademicką teraźniejszością.
Warto tu zajrzeć choćby po to, żeby zobaczyć jak wyglądało prestiżowe centrum finansowe z czasów pruskich. A przy okazji przekonać się, że toruńska architektura to nie tylko gotyckie kamienice.
- imponująca architektura w stylu holenderskiego manieryzmu
- mroczna historia zaginionego skarbu
- bezpłatne Muzeum Uniwersyteckie
- zmieniające się wystawy sztuki współczesnej
- bliskość do innych atrakcji Torunia
Od Banku Rzeszy do uniwersyteckiej siedziby
Budynek powstał w latach 1905-1906 na miejscu zasypanych średniowiecznych fosów Starego Miasta. Zaprojektował go Julius Habicht, a przeznaczenie było jasne – siedziba oddziału Reichsbanku, czyli Banku Rzeszy Niemieckiej. Niemcy nie oszczędzali na architekturze swoich instytucji finansowych, więc gmach od początku miał robić wrażenie.
Neomanierystyczna fasada z elementami renesansu niderlandzkiego rzeczywiście przyciąga wzrok. Solidna bryła, bogato zdobione detale, reprezentacyjny charakter – wszystko tu krzyczało o potędze i stabilności finansowej. Po I wojnie światowej, gdy Toruń wrócił do Polski, funkcje bankowe budynek pełnił dalej. Stał się siedzibą Narodowego Banku Polskiego i tak pozostało przez dziesięciolecia, aż do 2003 roku.
Wtedy gmach przeszedł w ręce Uniwersytetu Mikołaja Kopernika i dostał nazwę Collegium Maximum. Dziś mieści się tu Uczelniane Centrum Informatyczne, sale reprezentacyjne oraz Muzeum Uniwersyteckie.
Zaginiony skarb Bractwa Kurkowego
W 1939 roku w skarbcu tego budynku zdeponowano bezcenne pamiątki toruńskiego Bractwa Kurkowego – złote i srebrne puchary, zabytkową broń wysadzaną kamieniami szlachetnymi, ozdobne łańcuchy i ordery. Wśród nich był złoty łańcuch podarowany przez króla Jana III Sobieskiego. Wartość całego skarbu oszacowano na około 2 miliony ówczesnych złotych. W 1945 roku depozyt zaginął bez śladu.
Ta historia dodaje budynkowi tajemniczości. Nie wiadomo, co stało się ze skarbem – czy został wywieziony przez wycofujących się Niemców, czy może zrabowany tuż po wyzwoleniu miasta. Dokumenty z Archiwum Państwowego w Toruniu potwierdzają tylko tyle, że skarb był, a potem go nie było.
Oprócz wartości materialnej, kolekcja miała ogromne znaczenie historyczne. To były dary od polskich królów, pamiątki z kilkuset lat działalności bractwa. Przepadły bezpowrotnie.
Co można zobaczyć w Muzeum Uniwersyteckim
Muzeum Uniwersyteckie mieści się wewnątrz Collegium Maximum i prezentuje eksponaty związane z historią UMK oraz Torunia. Kolekcja obejmuje dzieła sztuki współczesnej – obrazy, rzeźby, instalacje. Część zwiedzających chwali abstrakcyjne malarstwo i ciekawe formy rzeźbiarskie.
Wstęp jest bezpłatny, co w przypadku muzeów uniwersyteckich nie jest standardem. Ekspozycja zmienia się, bo muzeum organizuje wystawy czasowe. Nie zawsze będzie to samo, co warto mieć na uwadze planując wizytę.
Sam budynek od środka też robi wrażenie. Zachowały się bankowe wnętrza, wysokie sufity, reprezentacyjne przestrzenie. Można poczuć atmosferę instytucji finansowej z początku XX wieku, choć oczywiście adaptacja na potrzeby uniwersytetu coś zmieniła.
Architektura i otoczenie
Gmach stoi przy placu Rapackiego, w miejscu gdzie kiedyś biegły fortyfikacje. Ta lokalizacja nie jest przypadkowa – w czasach pruskich chodziło o to, żeby bank był widoczny i dostępny, ale też bezpieczny. Grube mury, solidna konstrukcja, skarbiec w podziemiach – wszystko przemyślane.
Z zewnątrz budynek prezentuje się okazale. Neorenesansowe formy, boniowanie na parterze, bogato zdobione okna na wyższych kondygnacjach. Charakterystyczny narożnik z wieżyczką zwraca uwagę. To jeden z ciekawszych przykładów architektury wilhelmińskiej w Toruniu, choć w cieniu gotyckiej starówki bywa pomijany przez turystów.
Okolica jest przyjemna do spacerów. Plac Rapackiego, park Dolina Marzeń niedaleko, a do Starówki kilka minut piechotą. Budynek często wykorzystuje się też podczas Festiwalu Światła Skyway – na jego fasadzie wyświetlane są projekcje multimedialne.
Dla kogo to miejsce
Collegium Maximum zainteresuje przede wszystkim miłośników architektury i historii. Jeśli ktoś chce zobaczyć coś poza gotyckimi kościołami i średniowiecznymi murami, to dobry punkt na liście. Budynek pokazuje inne oblicze Torunia – pruskie, bankowe, z przełomu XIX i XX wieku.
Muzeum Uniwersyteckie trafi do osób lubiących sztukę współczesną. Rodziny z małymi dziećmi raczej się tu nie zatrzymają na długo, chyba że dzieciaki interesują się malarstwem abstrakcyjnym. Dla studentów i pracowników UMK to oczywiście miejsce znane, bo budynek pełni funkcje uczelniane.
Zwiedzanie nie zajmie więcej niż godzinę, może półtorej jeśli ktoś dokładnie obejrzy wszystkie eksponaty. Można połączyć z wizytą w pobliskiej starówce albo spacerem wzdłuż bulwarów wiślanych.
Informacje praktyczne – godziny otwarcia, dojazd, ceny
Wstęp do Muzeum Uniwersyteckiego jest bezpłatny. To duży plus, szczególnie dla tych, którzy planują zwiedzanie kilku miejsc w Toruniu i liczą budżet.
Jeśli chodzi o godziny otwarcia, najlepiej sprawdzić aktualne informacje na stronie Uniwersytetu Mikołaja Kopernika lub zadzwonić przed wizytą. Muzea uniwersyteckie czasem mają nietypowe godziny, zwłaszcza w okresie wakacji czy sesji egzaminacyjnych.
Dojazd: Collegium Maximum znajduje się przy placu Rapackiego w centrum Torunia. Z dworca głównego można dojść piechotą w około 15-20 minut, kierując się w stronę Starego Miasta. Jeśli ktoś jedzie komunikacją miejską, przydatne będą linie autobusowe zatrzymujące się w okolicy placu Rapackiego. Parking dla samochodów w centrum bywa problematyczny, warto zostawić auto na jednym z parkingów miejskich i przejść się pieszo.
Budynek jest też siedzibą Uczelnianego Centrum Informatycznego, więc w dni robocze panuje tu ruch związany z działalnością uniwersytetu. Najspokojniej jest w weekendy, choć wtedy dostępność muzeum może być ograniczona.
Toruń to miasto kompaktowe, więc zwiedzanie na piechotę ma sens. Od Collegium Maximum do Rynku Staromiejskiego kilka minut, podobnie do nadwiślańskich bulwarów. Warto zaplanować trasę tak, żeby objąć kilka punktów w jednym spacerze.