Pałac Dąmbskich w Toruniu

Pałac Dąmbskich to barokowa rezydencja z końca XVII wieku, która wyróżnia się na tle toruńskiej Starówki bogactwem stiukowych ozdób pokrywających całą fasadę. Budynek przy ulicy Żeglarskiej 8 powstał w 1693 roku z przekształcenia dwóch średniowiecznych kamienic na zlecenie biskupa kujawskiego Stanisława Dąmbskiego. Dziś mieści się tu Kujawsko-Pomorski Teatr Muzyczny, a sam obiekt stanowi jeden z nielicznych zachowanych przykładów barokowego zdobnictwa w Toruniu.

Historia pałacu – od średniowiecznych kamienic do biskupiej rezydencji

Zanim powstał pałac, w tym miejscu stały dwie gotyckie kamienice sięgające drugiej połowy XIII wieku. Jedną z nich w latach 1394-1411 posiadał Gottfried Rebber – toruński kupiec, rajca i burmistrz. To właśnie te średniowieczne fundamenty stały się podstawą dla barokowej rezydencji.

Stanisław Kazimierz Dąmbski, zaraz po objęciu w 1692 roku stanowiska biskupa kujawskiego, wykupił nieruchomości i już rok później przeprowadził gruntowną przebudowę. W przeciwieństwie do innych toruńskich pałaców z tego okresu, właścicielem nie był obywatel miasta – pałac służył jako prywatna rezydencja na czas pobytów biskupa w Toruniu.

Po śmierci Stanisława Dąmbskiego w 1700 roku budynek pozostał w rękach rodziny wywodzącej się z Dąbia Kujawskiego. Przez cały XVIII wiek pełnił funkcję rezydencji urlopowo-wypoczynkowej, do której Dąmbscy przyjeżdżali na jarmarki i podczas zimowego karnawału. W 1714 roku pałacem dysponował marszałek nadworny koronny Wojciech Dąmbski.

Pałac Dąmbskich był nietypową rezydencją – w przeciwieństwie do innych toruńskich pałaców barokowych, jego właścicielem nie był mieszkaniec miasta, lecz kujawski biskup i jego rodzina.

Burzliwe losy budynku w XIX i XX wieku

W 1800 roku pałac sprzedano pruskiemu urzędnikowi, co rozpoczęło okres zmian w jego funkcji. Od 1815 roku działał tu Hotel Gdański, a w 1870 roku budynek przejęła armia pruska.

Lata 1874-1887 przyniosły niszczycielskie przebudowy. Usunięto barokowy portal, szczyt oraz wysoki czterospadowy dach, zastępując go owalnym dachem z blachy falistej. Pałac stracił wtedy znaczną część swojego barokowego charakteru.

Po odzyskaniu niepodległości, w latach 1920-1924, mieściła się tu siedziba Policji Państwowej. Do 1939 roku Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych organizowało w pałacu ważne wystawy, między innymi portretów Witkacego. Po II wojnie światowej, w 1957 roku, budynek przekazano Uniwersytetowi Mikołaja Kopernika, konkretnie Wydziałowi Sztuk Pięknych, który użytkował go aż do 2013 roku.

Odzyskanie barokowego blasku

Kapitalna restauracja przeprowadzona w latach 1976-1992 przywróciła pałacowi oryginalny wygląd. Odtworzono zniszczone przez Prusaków elementy barokowe, dzięki czemu budynek odzyskał swój historyczny charakter.

Fasada pokryta jest niezwykle bogatymi stiukowymi ornamentami roślinnymi, które tworzą gęstą dekorację na całej powierzchni. Między tymi zdobieniami miejscami widać odsłonięte fragmenty ceglanych łuków gotyckich – ślady po pierwotnych kamienicach. Wejście zdobi bogato ornamentowany portal oraz przedproże. Osobna brama prowadzi na podwórze, gdzie znajdują się oficyna i dawne stajnie.

Gdzieniegdzie między barokowymi stiukami można dostrzec fragmenty ceglanych gotyckich łuków – świadectwo średniowiecznej przeszłości budynku.

Pałac jako siedziba Teatru Muzycznego w Toruniu

Od 2014 roku pałac jest siedzibą Kujawsko-Pomorskiego Teatru Muzycznego – jednej z najmłodszych instytucji kultury w województwie. To tutaj odbywają się spektakle teatralne, koncerty, widowiska kabaretowe i wystawy.

W repertuarze teatru pojawiają się różnorodne propozycje – od spektakli dramatycznych po koncerty jazzowe. W przeszłości gościły tu między innymi cykle koncertów jazzowych „Apollos” łączące muzykę z filmami i zdjęciami NASA, czy Orange Trane. Na scenie wystawiano spektakle takie jak „Morderstwo dla dwojga”, „Siostry Parry” czy „Jacek i Placek na tropie księżyca”.

Pałac regularnie goszczą też wystawy tematyczne. W 2022 roku można było zobaczyć prace toruńskiej artystki Krystyny Szalewskiej-Gałdyńskiej oraz ekspozycję poświęconą Poli Negri. W latach 2013 i 2015 budynek prezentował się jako jedna z atrakcji Bella Skyway Festival.

Co warto zobaczyć i dla kogo to miejsce

Sam budynek od zewnątrz robi wrażenie – bogato zdobiona fasada wyróżnia się na tle innych kamienic Starego Miasta. Warto przyjrzeć się detalom stiukowych ornamentów i portalowi wejściowemu.

Obiekt jest dostępny dla zwiedzających w godzinach otwarcia, choć trzeba pamiętać, że funkcjonuje przede wszystkim jako teatr. We wnętrzach czuć klimat instytucji kulturalnej – często można trafić na wystawy tematyczne lub zajrzeć do foyer teatru.

Miejsce spodoba się miłośnikom architektury barokowej, którzy docenią rzadki w Toruniu przykład tego stylu zdobnictwa. Dla osób zainteresowanych teatrem i muzyką pałac oferuje bogaty repertuar spektakli i koncertów. Rodziny z dziećmi znajdą tu przedstawienia dostosowane do młodszej widowni.

Informacje praktyczne – lokalizacja i dojazd

Pałac Dąmbskich znajduje się przy ulicy Żeglarskiej 8 na Starym Mieście w Toruniu. To niewielka odległość od głównych atrakcji miasta – Rynku Staromiejskiego czy Domu Mikołaja Kopernika.

Do pałacu najłatwiej dojść pieszo, spacerując po Starówce. Jeśli ktoś przyjeżdża z dalszych części miasta, może skorzystać z komunikacji miejskiej – najbliższe przystanki autobusowe znajdują się w okolicy Starego Miasta.

Ceny biletów na spektakle i koncerty są zróżnicowane w zależności od wydarzenia – aktualne informacje można znaleźć na stronie internetowej teatru lub w serwisach sprzedających bilety online. Samo zwiedzanie budynku od zewnątrz jest bezpłatne, a na obejrzenie fasady wystarczy kilka minut. Jeśli ktoś wybiera się na spektakl, warto zarezerwować sobie cały wieczór.

Pałac warto połączyć ze zwiedzaniem innych zabytków Starego Miasta – wszystkie główne atrakcje Torunia znajdują się w niewielkiej odległości od siebie, co pozwala na wygodne przemierzanie ich pieszo.