Gotycki ratusz w samym sercu toruńskiego Rynku Staromiejskiego to coś więcej niż zabytek – to jedno z największych i najpiękniejszych tego typu budowli w Europie, które od lat 60. XX wieku pełni funkcję głównej siedziby Muzeum Okręgowego. Przez wieki koncentrowało się tu życie handlowe, polityczne i publiczne miasta, goszczono królów, odbywały się sądy i obradowała rada miejska. Dziś w jego wnętrzach czeka na zwiedzających prawdziwa skarbnica – od XIV-wiecznych witraży, przez najstarszy w Polsce poczet królów polskich, po dzieła Matejki, Malczewskiego czy Beksińskiego.
- niezwykłe XIV-wieczne witraże
- najstarszy poczet królów polskich
- sala z portretami Mikołaja Kopernika
- unikatowe skarby biżuterii
- bogata historia i architektura gotycka
Ratusz, który pamięta historię Polski
Budowla wzniesiona na planie kwadratu z wewnętrznym dziedzińcem łączy w sobie gotyk i manieryzm niderlandzki. Pierwsze zabudowania w tym miejscu pojawiły się już w drugiej połowie XIII wieku – od strony wschodniej stanęły ławy chlebowe i kramy kupieckie, gdzie handlowano głównie żywnością. Niedługo potem po zachodniej stronie wyrosły sukiennice oferujące luksusowe flamandzkie sukno.
W tych murach rozgrywały się wydarzenia, które zmieniały bieg historii. W 1454 roku wysłannicy króla polskiego odebrali tu przysięgę wierności od przedstawicieli stanów pruskich. W 1466 roku zawarto II pokój toruński, który przypieczętował zwycięstwo Polski nad Krzyżakami. Sala Królewska na pierwszym piętrze służyła jako czasowa rezydencja dla polskich władców – niemal wszyscy królowie odwiedzający Toruń zatrzymywali się właśnie tutaj.
W czerwcu 1501 roku w Sali Królewskiej zmarł król Jan Olbracht. Według tradycji jego serce zostało złożone w pobliskim kościele świętych Janów, bo tak bardzo ukochał Toruń. Prawda była bardziej prozaiczna – ciało trzeba było zabalsamować przed długą drogą do Krakowa.
Co zobaczysz w muzealnych salach
Ekspozycja rozkłada się na kilku kondygnacjach i każda sala kryje inne skarby. Galeria Sztuki Gotyckiej prezentuje unikatową kolekcję XIV-wiecznych witraży – takich zespołów w polskich zbiorach nie ma wiele. Obok znajduje się wystawa poświęcona historii i rzemiosłu artystycznemu Torunia z lat 1233-1793, gdzie można prześledzić rozwój miasta od jego lokacji po czasy rozbiorów.
Sala Mieszczańska zachwyca galerią portretów wybitnych mieszczan z XVI-XVIII wieku. Wśród nich wisi bodaj najsłynniejszy wizerunek Mikołaja Kopernika na świecie – obraz, który wszyscy znamy z podręczników i albumów. Tu też znajduje się wystawa „Mennice i monety toruńskie 1233/1238-1765”, pokazująca jak przez wieki w mieście bito własną monetę.
Sala Królewska to absolutna perełka. Najstarszy w kraju Poczet królów polskich robi wrażenie – rzadko można zobaczyć tak kompletny zespół królewskich wizerunków zgromadzonych w jednym miejscu. Obok eksponowane są unikatowe skarby biżuterii – Skarb ze Skrwilna i Skarb z Nieszawy. Ten pierwszy należy do najcenniejszych zabytków w polskich zbiorach muzealnych, zarówno pod względem artystycznym jak i wartości użytego kruszcu i kamieni szlachetnych.
Skarb ze Skrwilna to nie przypadkowe znalezisko – cały zespół obiektów należał do jednej rodziny szlacheckiej Piwów, która wcale nie była najzamożniejsza. To pokazuje, jak bogato żyła średniozamożna szlachta w dawnej Rzeczypospolitej.
Galeria malarstwa polskiego – od Bacciarellego po Beksińskiego
Muzeum dysponuje imponującą kolekcją polskiego malarstwa od połowy XVIII wieku aż po XXI wiek. W salach wiszą płótna największych: Bacciarelli, Matejko, Kossak, Chełmoński, Wyspiański, Grottger, Fałat, Wyczółkowski, Malczewski, Ruszczyc reprezentują wszystkie nurty i trendy w polskim malarstwie.
Nie brakuje też sztuki XX-wiecznej – dzieła Stanisława Ignacego Witkiewicza, Andrzeja Wróblewskiego czy Zdzisława Beksińskiego pokazują, jak rozwijała się polska sztuka w burzliwym stuleciu. To jedna z bogatszych kolekcji tego typu w Polsce, zgromadzona w jednym miejscu.
Ciekawą częścią ekspozycji jest wystawa poświęcona protestanckiemu Toruniowi. Prezentacja dokumentuje obecność w mieście społeczności różnych wyznań z dominującym luteranizmem, pokazując jednocześnie trudną i skomplikowaną historię miasta i jego świątyń. To także przegląd wyrobów sztuki artystycznej toruńskiej z okresu nowożytnego.
Wieża ratuszowa – najlepszy widok na Toruń
40-metrowa wieża ratuszowa to dodatkowa atrakcja, dostępna siedem dni w tygodniu. Taras widokowy na szczycie oferuje panoramę całego miasta – stąd Toruń widać jak na dłoni. Czerwone dachy starówki, Wisła, mosty, kościoły – wszystko układa się w malowniczą całość.
Wejście na wieżę wymaga pokonania schodów, ale widoki rekompensują wysiłek. Szczególnie o zachodzie słońca, gdy światło łagodnie pada na gotyckie mury i czerwone dachówki, miasto prezentuje się wyjątkowo. W sezonie letnim wieża otwarta jest do godziny 20:00, co daje szansę podziwiać miasto o różnych porach dnia.
Dla kogo to muzeum?
Ratusz Staromiejski sprawdzi się dla różnych typów zwiedzających. Rodziny z dziećmi znajdą tu dużo do oglądania – kolorowe witraże, błyszczące skarby, królewskie portrety i widok z wieży potrafią zainteresować młodszych. Wystawa nie jest przytłaczająca, można ją zwiedzić w tempie dostosowanym do możliwości dzieci.
Miłośnicy historii będą zachwyceni – to jedno z niewielu miejsc, gdzie historia Polski staje się namacalna. Sale pamiętające królewskie wizyty, miejsce śmierci Jana Olbrachta, zabytki dokumentujące wielkość średniowiecznego Torunia – wszystko to tworzy spójną opowieść o mieście i kraju.
Pasjonaci sztuki docenią galerię malarstwa – rzadko można zobaczyć tak reprezentatywny przekrój polskiego malarstwa od XVIII do XXI wieku w jednym miejscu. Od klasycyzmu po współczesność, wszystkie nurty i style są tu reprezentowane.
Informacje praktyczne – bilety, godziny, dojazd
Godziny otwarcia muzeum:
- Poniedziałki – nieczynne
- Od 1 maja do 30 września: wtorek-niedziela 10:00-18:00
- Od 1 października do 30 kwietnia: wtorek-niedziela 10:00-16:00
Godziny wejścia na Wieżę Ratuszową:
- Styczeń-marzec oraz listopad-grudzień: 10:00-16:00
- Kwiecień i październik: 10:00-18:00
- Maj-wrzesień: 10:00-20:00
Muzeum znajduje się pod adresem Rynek Staromiejski 1 w Toruniu – trudno o bardziej centralną lokalizację. Do starówki można dojechać autobusami miejskimi, ale warto pamiętać, że samo centrum jest strefą ograniczonego ruchu. Najbliższe parkingi znajdują się przy bulwarach wiślanych i na obrzeżach Starego Miasta.
Dla osób przyjeżdżających pociągiem – ze stacji Toruń Główny do Rynku Staromiejskiego to około 15-20 minut spacerem przez Most im. Piłsudskiego. Można też skorzystać z autobusów linii miejskich.
Na zwiedzanie samego muzeum warto zarezerwować minimum 2-3 godziny. Jeśli chce się wszystko obejrzeć spokojnie i wejść na wieżę, lepiej zaplanować pół dnia. Muzeum bywa zatłoczone w weekendy i w sezonie wakacyjnym – wtedy najlepiej przyjść tuż po otwarciu lub po południu, gdy grupy zorganizowane już kończą zwiedzanie.
Ratusz to także Centrum Obsługi Ruchu Turystycznego, więc przy okazji wizyty można zaopatrzyć się w materiały informacyjne o innych atrakcjach Torunia i okolic. W budynku działa też punkt z pamiątkami – przy kasie dostępne są m.in. medale okolicznościowe.
Zespół Staromiejski Torunia, którego sercem jest Ratusz, został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1997 roku jako wyjątkowo dobrze zachowany przykład średniowiecznego miasta handlowego.